Dialogu qe do te vije

Neper ajrin e rende te debatit politik po ndihet aroma e zgjidhjes se krizes se nisur pese muaj me pare. Megjithate, do te duhet edhe pak kohe. Dialogu mes PD dhe PS duket i mundur sepse ne politiken shqiptare kurre nuk thuhet kurre

nga Renato Kalemi

Per vitin 2010 politika kishte vetem nje urim: Zgjidhjen e krizes se krijuar mes maxhorances dhe opozites per hapjen e kutive dhe transparencen e zgjedhjeve te qershorit te kaluar. Por, ne ditet e para te janarit duket se mundesite per dialog jane rritur dhe nga nje opsion jo i prekshem, ulja e te dyja paleve ne tryeze shihet si dicka jo e pamundur. “Nuk thuhet kurre, sidomos kur jemi duke bere politike ne Shqiperi”, thote sekretari per ceshtjet ligjore ne PS, Fatmir Xhafaj. Ne kete interviste te zgjeruar te tij, ai arsyeton perse mandatet e deputeteve socialiste nuk mund te digjen, pavaresisht deklarimeve te ardhura nga mazhoranca, si dhe nenvizon hapat e metejshme qe do te ndermarre selia roze ne arritjen e qellimit perfundimtar te saj, hapjen e kutive te votimit.

- Zoti Xhafaj, deputetet e opozites vijojne te bojkotojne Parlamentin dhe duken te vendosur qe t'i permbahen deri ne fund kerkeses se tyre per transparence te zgjedhjeve te 28 qershorit. Ne kendveshtrimin tuaj edhe si jurist, sa rrezikojne deputetet e PS-se qe mandati i tyre te digjet me mbarimin e 6 muajve pa hyre ne sallen e Kuvendit?

Mungesa e deputeteve socialiste ne veprimtarine normale te Kuvendit, bojkoti i tij eshte pasoja reale dhe e drejtperdrejte e asaj per te cilin duhet te shqetesohemi te gjithe. Sot, ne vend te nje demokracie funksionale, kemi nje shfaqje te dukshme te krizes se demokracise ne vend sepse eshte cenuar thelbi i sistemit, legjitimiteti i zgjedhjeve. Zgjedhjet parlamentare te 28 qershorit 2009, ishin nje mundesi e humbur per konsolidimin e demokracise, shtetit te se drejtes dhe permbushjen e standardeve demokratike, si vend anetar i NATO-s dhe aspirant per anetaresim ne Bashkimin Evropian. Partia Socialiste e ka vleresuar rezultatin e ketyre zgjedhjeve te papranueshem, si shprehje te deformuar e vullnetit te zgjedhesve nga manipulimi e korrupsioni elektoral dhe legjitimitetin politik e moral te institucioneve te dala prej tyre si thellesisht te cunguar. E kemi shprehur ne vazhdimesi qartesisht, se Partia Socialiste e ka kushtezuar pranine e saj ne Kuvend me krijimin e kushteve qe garantojne transparencen e plote te ketij procesi te deformuar zgjedhor.

Opozita, brenda rregullave te lojes demokratike dhe duke perdorur instrumente teresisht demokratike, ka kerkuar te beje transparencen e ketij procesi zgjedhor dhe kjo jo aq per te pare se c’ka ndodhur ne kete proces gje qe eshte e nevojshme, por para se gjithash, per te nxjerre problematiken reale te procesit, identifikimin e pergjegjesive perkatese, ndeshkimin politik, administrativ dhe penal te te gjithe atyre qe kane cenuar lirine e votes dhe kryesorja, per te percaktuar mbi kete analize reale e te pergjegjshme te procesit se cilat jane ndryshimet ligjore, institucionale e administrative qe duhen bere qe te garantojme realisht zgjedhje te lira dhe te ndershme ne vend.

Kete gje kerkon opozita sot. Kjo eshte teresisht ne funksionin dhe pergjegjesine e saj politike. Nese nuk e kerkon opozita transprencen e nje procesi zgjedhor, kush do ta kerkoje; maxhoranca qe prej tij eshte duke mbajtur pushtetin?!

Kjo beteje e opozites ka sjell edhe nje efekt tejet pozitiv per demokracine ne vend. Kauza e opozites per zgjedhje te lira ka fituar si asnjehere me pare nje mbeshtetje masive nga qytetaret ne te gjithe vendin. Kjo eshte arritje e madhe, shenje e ndryshimit te mentalitetit te njerezve ne kete vend. Shqiptaret perdite e me shume po konsolidojne bindjen se asgje ne jeten e tyre nuk mund te behet e arritshme dhe nuk mund te jete e qendrueshme pa zgjedhje te lira.

Pikerisht, te perfaqesimi i kesaj kauze, te perfaqesimi aktiv i kerkesave te mijera zgjedhesve qe i ka votuar qendron dhe pesha e vlera e mandatit te cdo deputeti socialist. Ne fund te fundit, per te mbrojtur kauza te tilla na eshte dhene ky mandat dhe statusi qe buron prej tij. Tej kesaj, gjithcka sipas meje, nuk eshte vecse nje spekulim, pavaresisht nga qellimi apo gjuha e perdorur.

- Zera nga mazhoranca kane deklaruar se, nese deputetet e opozites nuk hyjne ne Parlament brenda ketij afati (muaji shkurt), atehere ata do t'í kerkojne Kuvendit qe te veproje sipas ligjit per te zevendesuar deputetet nga lista. Sa shanse ka qe te ndodhe kjo, politikisht dhe juridikisht? Ne rast se po, si do te veproje Partia Socialiste?

Kryeministri i vendit, dhe sic ndodh rendom nje varg tellallesh anash, poshte apo nen interesat e tij, e kane perdorur rendom kete karte ne formen e nje joshjeje dhe ca me keq te nje presioni. Fillimisht se do t’i kerkonin KQZ te shprehej, pastaj do t’i kerkonin Komisionit te Mandateve te bente interpretimin dhe tashme se do te presim afatin 6 mujor per te vepruar. Gjithcka pjese e diversionit politik te gjithanshem te ushtruar ne vazhdimesi ndaj deputeteve socialiste.

Ne trajtimin realist te ceshtjes, nga kendveshtrimi ligjor kerkohet te behet nje analize teresore duke i pare te lidhura parashikimet e vet kushtetutes, kodit zgjedhor dhe rregullores se Kuvendit per kete ceshtje, por edhe ne praktiken nderkombetare perkatese te fushes. Rreth kesaj ceshtjeje jane shprehur qarte personalitete te njohur te konstitucionalizmit ne vend, si Prof. Luan Omari, Njazi Jaho, Prof. Aurela Anastasi etj. Ata kane trajtuar hollesisht nje sere momentesh te rendesishme ligjore qe lidhen me mandatin e deputetit nje pjese e te cilave trajtohen kaq gjeresisht per here te pare edhe per shkak te precedentit te krijuar tashme.

Askush nuk mund te kundershtoje faktin se ne jemi deputete te ligjshem te Kuvendit, gezojme mandatin me statusin ligjor perkates, por ende nuk e kemi bere efektiv kete mandat ne funksion te ushtrimit te detyrave e pergjegjesive tona kuvendore, per shkak te mosberjes se betimit, c’ka do te thote qe ne nuk mund te kemi te drejten e inisiatives ligjvenese, te votimit, te ankimit ne Gjykate Kushtetuese etj. Kjo eshte mese e kuptueshme dhe ligjore persa kohe vete kushtetuta (interpretimi i neneve 65/1, 71, 72 dhe 74/1) ka parashikuar nje mosperputhje kohore midis fillimit te mandatit individual dhe fillimit te ushtrimit te mandatit kolektiv. Nderkohe qe, deri sot nga asnje prej deputeteve socialiste dhe vet grupi yne parlamentar nuk eshte bere ndonje deklarate se refuzojme te bejme betimin dhe as se heqim dore nga mandati. Perkundrazi. Ne kete sens do te ishte e nxituar dhe jashte cdo logjike politike dhe juridike tentativa per marrjen e nje vendimi per shfuqizimin e mandatit te deputeteve, per me teper kur eshte fjala per nje grup te tere parlamentar. Nje vendimmarrje e kesaj natyre do te ishte nje rast i paprecedent ne praktiken kushtetuese e parlamentare te vendeve demokratike, do te krijonte nje konflikt te ri pa asnje rrugedalje politike dhe kryesorja, do deshmonte perfundimisht natyren e vertete antidemokratike te qeverisjes se sotme ne Shqiperi.

Pertej analizes juridike te problemit, me duhet te sqaroj se politikisht, deri me sot askush ne PS nuk ka deklaruar se djegia e mandateve te deputeteve aktuale eshte nje opsion jo me i percaktuar, por as edhe i diskutuar te pakten ne forumet vendimmarrese te saj. PS ka mandatet qe i kane dhene zgjedhesit e saj. Jo qe s’ka asnje mandat te tepert “t’ja fali” z.Berisha e znj.Topalli, por perkundrazi ka shfaqur hapur pretendimin se ka disa mandate te munguara te vjedhura pikerisht nga keta qe pengojne hapjen e kutive, transparencen e procesit. Mandatet e deputeteve socialiste jane mandate qe u perkasin zgjedhesve te saj dhe do te mbeten te tille deri ne zgjedhjet e reja te pritshme, por te lira dhe demokratike, cka do te thote qe keta 64 deputete jane dhe do te jene deputete te Kuvendit te Shqiperise. Pavaresisht nga ajo se cili ka qene dhe eshte gjykimi im personal lidhur me berjen efektive te mandateve, nuk me perket mua te shprehem individualisht publikisht se cili eshte momenti dhe shkaku qe do ta coje vendimmarjen politike te grupit parlamentar socialist te vendose se kur dhe perse do t’i beje efektive mandatet perkatese. Pertej ketij momenti procedural, nje gje eshte e sigurte: Qe ne cdo rast, ushtrimi efektiv i mandateve dhe statusit perkates nga ana e deputeteve socialiste nuk do te shihen kurre te shkeputura nga permbushja e kauzes per te transparencen e zgjedhjeve.

- Ne muajin dhjetor, u deklarua se opozita do te vazhdoje me protestat e saj ne mbare vendin, per te kerkuar hapjen e kutive. Mendoni se kjo eshte rruga me e mire per te arritur qellimin e vendosur?

Ne e kemi bere te qarte se jemi te vendosur per te realizuar te drejten tone per te bere transparencen e procesit zgjedhor, qe eshte gjithashtu ne thelb nje e drejte teresisht kushtetuese dhe ligjore dhe nuk ka asnje lloj pengese ligjore per ta bere te mundshme nje kerkes te tille. Ne jemi shprehur te vendosur per te cuar deri ne fund kete kauze teresisht demokratike permes rrugeve dhe mjeteve demokratike duke marre ne konsiderate edhe veshtiresite e sakrificat e mundshme. Tashme, kjo eshte shnderruar ne nje kauze te qytetareve anembane vendit, ne nje kauze te mbeshtetesve tane politike. C’ka do te thote se cuarja deri ne fund e saj perben per ne nje detyrim politik dhe ligjor ne kuptim te funksionit tone perfaqesues te vullnetit te zgjedhesve tane. E kunderta, nje hap prapa do te ishte me pasoja te pallogaritshme per standardet demokratike ne vend, por njeheresh do te perbente edhe nje zhgenjim per mbeshtetesit tane aq te shumte ne mbare vendin.

Protestat jane nje forme e ushtrimit demokratik te opozites. Ne kemi deshmuar se kemi organizuar protesta tejet demokratike, civile e paqesore. Kjo do te vazhdoje deri ne plotesim te kushtit politik te vendosur – hapjen e procesit hetimor parlamentar per transparencen e procesit zgjedhor. Natyrisht pa e kthyer protesten si mode dhe qellim ne vetvete dhe te gershetuar aktivisht edhe me mjete e forma te tjera qe do ta benin kerkesen per hetim parlamentar dhe vete aksionin politik te Partise Socialiste shume me konkret, me efektiv me nje fokus me te gjere e me te plote te reagimit qyetatar opozitar duke e pare ceshtjen e transparences se procesit si pjese te krizes se demokracise, por edhe te shtetit te se drejtes dhe ekonomise se vendit, krize qe eshte duke u shfaqur ne nje forme tjeter te dhimbshme me ate cka po ngjet keto dite ne zonat e veriut te vendit.

- A ka selia roze ndonje plan konkret per te ndjekur deri ne permbushjen e qellimit final te saj, hapjen e kutive dhe rrezimin e qeverise Berisha me ane te zgjedhjeve te parakohshme? Cilat jane hapat e metejshme te PS?

Qendrimi yne eshte bere publik. Propozimet tona jane konkrete. Ato nuk kane si qellim final e te vetem thjesht hapjen e kutive.Transparenca e procesit zgjedhor, hetimi parlamentar si rruga per realizimin e ketij procesi, e nenkuptojne per aq sa eshte e nevojshme edhe proceduren e hapjes se kutive zgjedhore per te cilat pretendohet per manipulim e parregullsi ne procesin zgjedhor.

Padyshim zgjedhjet e parakohshme parlamentare mbeten nje opsion konkret jo thjesht e vetem si qellimi i cdo opozite, por perhere e me i prekshem edhe per shkak te menyres se si vendi po qeveriset, se si po e ushtron pushtetin kjo maxhorance e delegjitimuar politikisht dhe moralisht, por edhe te menyres teresisht jo demokratike se si po e trajton marredhenien me opoziten dhe rolin e funksionin e saj ne demokraci.

Gjate ketij muaji do te kete edhe nje mbledhje te zgjeruar te Asamblese Kombetare Socialiste me fokus trajtimin e krizes se demokracise dhe shtetit te se drejtes ne vend, mbledhje e cila gjithashtu do te miratoje edhe rezoluten perkatese me vleresimet, qendrimet dhe rrugezgjidhjet perkatese duke percaktuar edhe hapat e metejshme te aksionit politik ne vazhdim. Hapa te cilat do te konsistojne ne hetimin parlamentar te pakushtezuar nga vullnetet dhe interesat politike te maxhorances, identifikimin dhe percaktimin e pergjegjesive per cfare ka ndodhur, sigurimin e metejshem te kushteve efektive per te garantuar standardet ne zgjedhjet e ardhshme, perforcimin e kushteve ligjore qe garantojne lirine e fjales dhe te mediave te pavarura, pavaresine dhe eficensen e institucioneve te drejtesise ne vend, permiresimin e rregullave te jetes parlamentare per te permiresuar garancite efektive per rolin e opozites ne jeten parlamentare, procesin ligjberes dhe vecanerisht ushtrimin e kontrollit parlamentar ndaj pushtetit ekzekutiv etj.

- Ne fund te vitit te kaluar, u fol shume per nje dialog te mundshem mes PS dhe PD per te zgjidhur kete situate te bllokuar politike. Ku mendoni se duhet te konsistoje ky dialog?

Ne e kemi kerkuar dialogun qysh ne nisje te ketij aksioni politik. Vete deklarimi yne i shtatorit per kushtezimin e pjesemarrjes aktive ne veprimtarine normale kuvendore ishte nje ftese per dialog. Te tille e bente vete natyra e propozimeve tona shume konkrete, te cilat krijonin kushte per dialog, per diskutim e mundesi per rruge zgjidhje.

Ne te kundert te kesaj fryme, Kryeministri Berisha i ekzaltuar dhe i “garantuar” nga ciftezimi politik me LSI, reagoi tejet negativisht. Fillimisht me indiference, duke nxjerre ne rolin qesharak te zedhenesit, zevendesin e tij. Kjo u pasua me nje qendrim megaloman te vete Kryeministrit e Kryetares se Kuvendit dhe deri sa gjithcka e coi Kryeministrin ne origjinen e vet politike te fshehur, duke manifestuar ndaj opozites, grupit parlamentar socialist dhe lidershipit te saj nje gjuhe tejet agresive, kercenuese, fyese dhe te ndeshkueshme moralisht e ligjerisht. Kjo coi ne thellimin e frymes se konfliktualitetit politik nga ana e maxhorances, e ktheu ate per fat te keq shume hapa dhe shume vite mbrapa, aq sa duket si gati e pamundur nje mundesi dialogu.

- Por publikisht, mazhoranca ka shtrire disa here doren per dialog... duket se eshte opozita ajo qe nuk po e hedh hapin tjeter...?

Kjo eshte aq sa qesharake edhe cinike. Nuk besoj se me shtrirje dore per dialog kuptohet demagogjia e shtirur e Kryeministrit qe nga njera ane ben “ftese” per dialog dhe nga ana tjeter ngre cdo dite murin ndares me opoziten. Kjo shfaqje me ngjan si puna e atij qe te fton ne shtepi per dreke dhe rruges te ze prite per te te vrare. Ndoshta edhe sepse une e kam ende te fresket buken me “helm” te prodhuar nga moszbatimi i marreveshjes per kodin zgjedhor ku ne bashkerisht e sanksionuam me vullnet te lire te perbashket te drejten e hapjes se kutive me kerkese te 2 anetareve te KQZ si garanci e cdo pale per transparencen e procesit dhe ndodhi pikerisht qe kjo nuk u respektua. Per me keq, nuk eshte se u shkel marreveshja e fjales (se kjo as qe duhet menduar me kete kryeminister) dhe kjo do ishte shume e papranueshme, por behet fjale per shkelje te nje norme ligjore te shkruar e zeza ne te bardhe dhe te votuar nga te dy palet konsensualisht.

Gjithsesi nese do t’i konsideronim, sipas jush, dore e shtrire per dialog deklarimet e Kryeministrit, ne vleresimin tim edhe keshtu ato kane qene krejt te pergjithshme, te mjegullta dhe teresisht te natyres demagogjike, cka e bejne ate edhe me pak te besueshem e te pranueshem. Shpesh artikulimet e tij s’jane ato te nje shtetari te pjekur, te nje qeveritari apo politikani karriere, por te nje njeriu cinik e nervangrites me ate qeshjen e tij te pakuptimte pas cdo artikulimi per ftese gje qe nuk e ben ate aspak serioze.

Pervoja jo e larget, por tashme shume e fresket me respektimin e ligjit konsensual, qasja jo demokratike e maxhorances aktuale ndaj opozites se vendit dhe qendrimet e reagimet jo realiste e serioze te Kryeministrit ndaj mundesise per dialog, e bejne kete te fundit te duket si nje gje e larget, si nje opsion jo te prekshem, por gjithsesi jo te pamundur. Nuk thuhet kurre, sidomos kur jemi duke bere politike ne Shqiperi.

Duke pare pertej kesaj politike te vjeteruar, opozita ka artikuluar se eshte e gatshme te dialogoje duke konsumuar instrumentet e nevojshme. Ne cdo rast do te mbeshtesja ate perpjekje qe synon per te ndertuar nje dialog transparent dhe ne funksion te parimeve dhe vlerave demokratike, ne frymen e kushtetutes dhe ligjit. Duhet te shpalosim nje kulture tjeter kompromisi, kulturen e kompromisit si vlere dhe shtrat parimesh demokratike, qe nuk shoqerohet me shkembimin e propozimeve apo te projekteve te llojeve te ndryshme qe jane me afer pazareve politike te promovuara apo te sponsorizuara nga sekseret e politikes prej te cilave fitojne vetem individet dhe grupet e interesave klienteliste prane tyre. Kemi nevoje per kompromise demokratike qe mundesojne zgjidhje parimore e te qendrueshme prej te cilave nuk fitojme e humbasin llogarite e llogaritaret personale, por fiton demokracia, fitojne qytetaret. Eksperienca jone jo e larget ne kete fushe shpresoj te na kete bere te nxjerrim mesime. Personalisht po.

- Cfare elementi do ta bente te suksesshem nje kompromis mes PS dhe PD per ceshtjen e hapjes se kutive? A duhet te "nderhyje" edhe Presidenti Topi per te zgjidhur situaten?

Fillimisht dhe minimalisht hapja rruge e procesit hetimor parlamentar, marrja ne shqyrtim e projekt-akteve ligjore qe ne kemi bere publike, cka perben nje hap te pare e konkret per dialog e veprim vullnetmire.

Pastaj duhet pranuar se ka nje zhvillim interesant qe perben bazen per te gjetur mundesine e dialogut e te veprimit. Ne kemi insistuar se zgjedhjet jane manipuluar dhe rezultati eshte i deformuar, duke dhene edhe shembuj e prova konkrete. Me se fundi edhe Kryeministri erdhi ne kete vleresim. Ai ka pranuar publikisht se i jane vjedhur mandate duke e konkretizuar me shembuj konkrete. Cka do te thote se edhe ai pranon qe procesi eshte cenuar, zgjedhjet jane manipuluar dhe rezultati eshte deformuar. Pra, pavaresisht natyres se pretendimit e argumentave, tashme me kete deklarim te gjitha palet kane pranuar cenimin e procesit. Pranimi i te keqes se bere eshte nje shtrat i mire per te ecur me tej. Mbetet te gjenden modalitetet konkrete per rruget dhe format qe do te mundesonin kerkesen kushtetuese dhe ligjore per te realizuar transparencen e procesit. Ne e kemi nje projekt konkret.

Angazhimi i Presidentit ne nje situate te tille eshte teresisht brenda funksionit dhe pergjegjesise se tij kushtetuese e publike. Personalisht nuk besoj se mund ta luaje vertete kete rol. Kjo sepse, gjithmone sipas meje, per shkak te pozicionit te tij te dyzuar ne keto vite ne shume aspekte, ai nuk ka konsoliduar autoritetin e nevojshem per nje pozicion mbi palet dhe per me keq, mbetet ende shume i kompleksuar ndaj maxhorances se sotme e per fat te keq aspak i respektuar nga lidershipi kryesor i saj. Ai eshte shprehur publikisht per ta marre persiper nje rol ndermjetesuesi ne dialogun politik, por druaj se eshte me shume nje deklarim ne reagim te kerkeses se bere ndaj tij, per te thene qe e bera dhe une detyren, sesa nje deshire dhe mundesi reale nga ana e tij. Nese do te ishte ndryshe, do te kishim pasur mundesi te shihnim reagime te institucionalizuara qartazi dhe publikisht te shoqeruara nga hapa konkrete.